Człowiek bowiem odczuwa wewnętrzną potrzebę podzielenia się swymi sądami, potrzebę rezonansu u współobecnych swoich stanów emocjonalnych. Czyż nie dlatego przed telewizorem tak często komentuje się to, co się dzieje na ekranie, przy­wołuje ludzi zajętych czym innym, aby spojrzeli na ekran? W żadnym jednak przypadku owa wspólnota nie mogłaby nam zastąpić czarownego poczucia jedności w ogromnej

Pozbawieni są bezpośredniości przeżyć, które daje wyłącznie bezpośrednie obcowanie z akto­rem, oddychanie wspólnym z nim powietrzem. Aktorem, który przekazuje nam swój stan psy­chiczny, napięcie nerwów. A więc pozbawieni są tego, co kiedyś nazywano „magnetyzmem serc”.Pozbawieni są. trzeciego wymiaru, koloru, nie mówiąc już o tym, że wyrazistość obrazu telewi­zyjnego często pozostawia wiele do życzenia: W takiej samej

I jeden, i drugi mają wrażenie współuczestni­ctwa w widowisku, które powstaje w da­nej chwili, niejako rodzi się na oczach. Są świadkami i przeżywają wspólnie spektakl, któ­ry nigdy już dokładnie tak samo nie zostanie powtórzony, są współuczestnikami same­go procesu jego powstawania.Cały problem w ten sposób sprowadza się do określenia cech, które wyznaczają estetyczną na­turę teatru jako

Lecz owo szcze­gólne skupienie, szczególna aktywność odbioru, będąca wynikiem tego, że ogląda się widowisko powstające w danej chwili, ów „efekt obecności” dane są w pełni, a nawet w wyostrzonej formie widzowi telewizyjnemu.I w końcu po stronie zysków (gdyż i one istnieją) widzów, którzy oglądają spektakl na ma­łym ekranie, maimy do odnotowania: Możliwość w odpowiednim momencie prze­kroczenia

Obiektyw telewizyjny wzbogaca sztukę sceniczną o jeden z najciekawszych środków wy­razowych filmu, o zbliżenie, oddzielne uka­zanie szczegółu artystycznej kompo- pozycji, wygodę polegającą na tym, że nie trzeba płacić za bilet, nie musi się po zakończeniu przed­stawienia jechać do domu gdzieś na drugi koniec miasta,- a w ogóle można „opuścić widownię”,zerwać swój kontakt ze sztuką w dowolnej

A więc po sporządzeniu bilansu emocjonalnego „strat”, i „zysków” widza, który postanowił za­znajomić się z nową (przepraszam starą — no­wych przecież nie pokazują) sztuką teatralną na ekranie telewizora, możemy z * dość dużym praw­dopodobieństwem określić typ spektakli teatral­nych, które tracą lub zyskują przy transmisji te­lewizyjnej. Wszystko zależy tutaj od owego specy­ficznego skoncentrowanego rodzaju percepcji.Albo inaczej:

Oglądałem kiedyś w telewizji sztuki Majakow­skiego transmitowane z moskiewskiego Teatru Satyry. Bardzo lubię te spektakle w teatrze, za każdym razem zachwycały mnie swą spontanicz­nością, feerią reżyserskich pomysłów, od których radowało się serce. Okazało się, że te same spek­takle oglądane w domu, na małym ekranie, nie zrobiły na mnie żadnego wrażenia. Dlaczego? Przypuszczam, że rzecz w

Zarazem jednak sztuki Majakowskiego zakładają niejako dystans między sceną a widownią. Mamy do czynienia:z tym szczególnym przypadkiem, w którym. widzów nie można rozsadzić na scenie, jak uczynił tó swego czasu Ochłopkow… Na sce­nie bowiem rzeczywistość przedstawiona jest w skoncentrowanej formie, to, co najważniejsze, zaprezentowane jest w zagęszczeniu, w przeja­skrawieniu, w powiększeniu. Czujne, w równym stopniu

Czy widz siedzący przed swoim telewizorem po­trafi wczuć się w wielkość, w umowną struk­turę patetyczno-tragicznego spektaklu zrealizo­wanego według sztuki Wiszniewskiego?…Czy dotrze doń wymowa scen masowych, choć­by wymarsz załogi na front?Czy wzruszy go walc marynarski pod gigantycz­nymi lufami dział?… Czy nie ujdą jego uwagi słowa prezenterów zwracających się bezpośrednio do widowni? Nie ma co ukrywać, tu

W prawdziwość tej postaci wierzymy dopóty, dopóki mieści się ona w konwencji całego spek­taklu. W istocie miejsce Prowodyra jest gdzieś w niekończących się etapach, które przemierza za­kurzonym gościńcem pod bezkresnym niebem. Czyż można wyobrazić sobie takiego Prowodyra w pokoju, gdy pije herbatę przy stole? W naszym pokoju! Przy naszym stole! ’Powtarzam, postać  Prowodyra uwarunkowana jest