Obiektyw telewizyjny wzbogaca sztukę sceniczną o jeden z najciekawszych środków wyrazowych filmu, o zbliżenie, oddzielne ukazanie szczegółu artystycznej kompo- pozycji, wygodę polegającą na tym, że nie trzeba płacić za bilet, nie musi się po zakończeniu przedstawienia jechać do domu gdzieś na drugi koniec miasta,- a w ogóle można „opuścić widownię”,zerwać swój kontakt ze sztuką w dowolnej
A więc po sporządzeniu bilansu emocjonalnego „strat”, i „zysków” widza, który postanowił zaznajomić się z nową (przepraszam starą — nowych przecież nie pokazują) sztuką teatralną na ekranie telewizora, możemy z * dość dużym prawdopodobieństwem określić typ spektakli teatralnych, które tracą lub zyskują przy transmisji telewizyjnej. Wszystko zależy tutaj od owego specyficznego skoncentrowanego rodzaju percepcji.Albo inaczej:
Oglądałem kiedyś w telewizji sztuki Majakowskiego transmitowane z moskiewskiego Teatru Satyry. Bardzo lubię te spektakle w teatrze, za każdym razem zachwycały mnie swą spontanicznością, feerią reżyserskich pomysłów, od których radowało się serce. Okazało się, że te same spektakle oglądane w domu, na małym ekranie, nie zrobiły na mnie żadnego wrażenia. Dlaczego? Przypuszczam, że rzecz w
Zarazem jednak sztuki Majakowskiego zakładają niejako dystans między sceną a widownią. Mamy do czynienia:z tym szczególnym przypadkiem, w którym. widzów nie można rozsadzić na scenie, jak uczynił tó swego czasu Ochłopkow… Na scenie bowiem rzeczywistość przedstawiona jest w skoncentrowanej formie, to, co najważniejsze, zaprezentowane jest w zagęszczeniu, w przejaskrawieniu, w powiększeniu. Czujne, w równym stopniu
Czy widz siedzący przed swoim telewizorem potrafi wczuć się w wielkość, w umowną strukturę patetyczno-tragicznego spektaklu zrealizowanego według sztuki Wiszniewskiego?…Czy dotrze doń wymowa scen masowych, choćby wymarsz załogi na front?Czy wzruszy go walc marynarski pod gigantycznymi lufami dział?… Czy nie ujdą jego uwagi słowa prezenterów zwracających się bezpośrednio do widowni? Nie ma co ukrywać, tu
W prawdziwość tej postaci wierzymy dopóty, dopóki mieści się ona w konwencji całego spektaklu. W istocie miejsce Prowodyra jest gdzieś w niekończących się etapach, które przemierza zakurzonym gościńcem pod bezkresnym niebem. Czyż można wyobrazić sobie takiego Prowodyra w pokoju, gdy pije herbatę przy stole? W naszym pokoju! Przy naszym stole! ’Powtarzam, postać Prowodyra uwarunkowana jest
Domeną ekranu telewizyjnego jest realizm, nie znosi on umowności. To co się dzieje na małym ekranie, dzieje się w naszym pokoju, stanowi tylko ciąg dalszy tamtego. Dzięki kamerze telewizyjnej widz może zbliżyć się do aktora. Między widownią i sceną teatru telewizyjnego nie ma dystansu, nie ma rampy. Tu mamy do czynienia moim zdaniem z czymś
Reżyser ważniejsze epizody rozgrywa bowiem na proscenium — bliżej widza, rzuca na bohaterów światło punktowe, już jak gdyby tym samym stwarzając odpowiednie „warunki” dla telewizji. To jest ważne. Lecz jeszcze ważniejsze jest co innego. Talent Wołodina jest z natury swej „kinematograficzny”, tak się składa, że najlepsi aktorzy wydają się zbyt „teatralni” dla jego sztuk. Dramatopisarz
Oczywiście w takim przypadku teatr (jeśli chce być wierny dramatopisarzowi) musi stworzyć odpowiednie „warunki” gry. Tu już nie jest niepokojący fakt, że scena za ekranem stanowi przedłużenie naszego pokoju. A więc reżyser Towstonogow biorąc na warsztat sztukę Wiszniewskiego stworzył spektakl gigantyczny, ^uroczysto-patetyczny. Biorąc zaś sztukę Wołodina, utrzymał ją w stylu kameralno-psy- chologicznym (umyślnie przywodzę skrajne przykłady).
Czy jednak mały ekran będzie wierny Towsto- nogowowi w proponowanym cyklu transmisji? Tylko w jednym z przytoczonych przypadków. Z praktyki wiemy, – że spektakle epickie tracą przy transmisji znacznie więcej niż spektakle, których akcja, trywialnie mówiąc, rozgrywa się w pokoju.Możliwe, że wszystko zależy od niezwykle prostej rzeczy — od tego, że ekran jest mały i
